Sự biến thiên của... nhựa—Artist toy Vol. 01

Sau một năm vật vã với gốm, tôi quyết định thử sức với những vật liệu hiện đại hơn.

​Mối quan hệ của tôi với gốm là một kiểu vừa yêu vừa ghét, bởi kết quả sau nung thường rất hú hồn. Mặc dù chờ đợi là hạnh phúc, nhưng nó chỉ thỏa mãn được mình tôi, trong khi Hand-Fetish-Projects® (HFP) đang phát triển một dòng sản phẩm thương mại dạng "artist/designer toys". Thường thì các công ty lớn như PopMart dùng nhựa vinyl để sản xuất hàng loạt với sai số trên từng sản phẩm gần như bằng 0. Tôi vừa ngưỡng mộ vừa ghê sợ họ. HFP không làm giống họ. Đơn giản vì... không có tiền, chứ tôi không kỳ thị nhựa vinyl như những người làm gốm. Đồ chơi nhựa Vinyl tạo thành một tiểu văn hóa từ thập niên 90s, có một tên riêng để dễ gọi là Sofubi ( ソフブ ). Cái cách người Mỹ và Nhật chuộng Sofubi gần giống cách người Việt mê các kiểu chữ thời trước 1975 —một dạng nostalgia.

Art toy bằng nhựa Vinyl, tạo hình Cương Thi, được bán ở Nhật. Ảnh từ Internet.

Loại đồ chơi này đúc từ khuôn đồng hoặc kim loại. Sau đó nhựa vinyl lỏng sẽ được đổ vào khuôn, được gia nhiệt cho lỏng ra và xoay ly tâm cho tới khi đóng rắn. Đặc trưng là sản phẩm sẽ rỗng bên trong, nhẹ tưng, bóp vào rất sướng tay. Giá cái khuôn đầu tiên rất đắt, nhưng sau đó chi phí đổ vinyl lại cực rẻ. Nếu giỏi marketing như PopMart thì tha hồ thu lợi.

Vậy thì HFP sẽ làm artist toys bằng gì nhỉ?

Quy trình tối giản là: thiết kế 3D ⟼ in 3D ⟼ làm khuôn silicon từ mẫu in ⟼ đổ khuôn bằng vật liệu thích hợp.

Mẫu in 3D đã xử lý và Mẫu thử chất liệu—diêm dúa, màu mè đúng kiểu HFP

Tôi đã thử rất nhiều vật liệu đổ khuôn, yêu cầu chung là:

• Đúc nhanh để có thể sản xuất số lượng ổn định.

• Không độc hại để sản xuất tại gia, vì tôi sống với 2 con mèo.

• Dể trang trí.

• Nhẹ, để tiết kiệm phí ship quốc tế.

• Dễ kiếm nhà cung cấp nguyên vật liệu ổn định: Điểm này tôi phải đá xoáy ngành gốm Việt Nam, rất cục bộ, không phù hợp cho các studio nhỏ và các nghệ sĩ độc lập nghiêm túc vì thường xuyên thay đổi công thức và nguồn hàng, mà với gốm thì sai một ly đi một dặm. Đây chính là điều tôi đã nhắc lúc đầu —sự hồi hộp khi nung.

Với các tiêu chí đó, tôi đã kinh qua:

Tiêu chí	Epoxy Resin / UV Resin	Nhựa Urethane Resin (PU)	Bột EGC / Các biến thể Jesmonite
Đặc tính	Trong suốt như kính, bóng, cứng. Độ bền cao, ít co ngót. UV Resin khô ngay dưới đèn UV, Epoxy khô chậm (8h-24h).	Đục hoặc bán trong. Khô siêu nhanh (2-10 phút). Rất dẻo dai, chịu va đập cực tốt, thường dùng trong công nghiệp/đồ chơi.	Giống đá/gốm, đục hoàn toàn, bề mặt nhám mịn. Khô khá nhanh (20-40 phút). Chịu nhiệt tốt, không cháy, nhưng giòn hơn nhựa.
Độ an toàn	Trung bình. Có mùi hóa chất (VOCs). Cần đeo khẩu trang, găng tay. Có thể gây kích ứng da nếu tiếp xúc trực tiếp lâu ngày.	Kém nhất. Chứa Isocyanates rất độc hại. Bắt buộc dùng mặt nạ phòng độc chuyên dụng và làm việc trong không gian cực thoáng.	An toàn nhất. Hệ nước (water-based), không mùi, không VOCs. Thân thiện với môi trường và người sử dụng (kể cả trẻ em).
Khả năng cung ứng	Rất dễ mua. Phổ biến nhất hiện nay tại VN, từ các shop handmade đến sàn TMĐT.	Khó mua hơn. Thường chỉ có ở các cửa hàng hóa chất công nghiệp hoặc shop chuyên dụng cho artist/maker.	Đang phát triển. Jesmonite chính hãng hơi khó mua và đắt, nhưng các biến thể EGC (Eco-Gypsum) nội địa đang rất sẵn.
Chi phí sản xuất	Trung bình - Cao. Tùy vào độ trong và khả năng chống vàng. UV Resin thường đắt hơn nhiều so với Epoxy thông thường.	Trung bình. Giá nguyên liệu sỉ thường rẻ hơn Epoxy nhưng yêu cầu máy móc hỗ trợ (máy hút chân không) để tránh bọt.	Cao (Jesmonite) / Rẻ (EGC). Jesmonite đắt do nhập khẩu. Các biến thể bột đá/xi măng polymer (EGC) tự pha có chi phí rất rẻ.

Tôi rốt cuộc đã chọn các biến thể của Jesmonite cho công cuộc sáng tạo của mình. Hiện nay trên thị trường có rất nhiều dòng Jesmonite, tên gọi cũng lung tung beng. Qua quá trình thử với vài loại mua từ các nhà cung cấp khác nhau , tôi nhận thấy lượng polymer trong mỗi thành phẩm có sự chênh lệch đáng kể, và đó là thứ tạo nên độ bền cho từng loại.

Điểm yếu chí mạng của vật liệu này thường nằm ở độ bền. Vì thế tôi đã dành thời gian tìm cách xử lý triệt để vấn đề độ cứng. Và kết quả là một công thức cực kỳ hay ho mà tôi vô cùng tâm đắc – đơn giản đến mức chính tôi cũng té ngửa.

Bạn có muốn biết bí mật này là gì không? Hãy để lại bình luận phía dưới nếu muốn biết, hoặc không th ìtôi sẽ giữ riêng công thức này cho HFP thôi :}